Czetwertyński-Światopełk Stefan-Sylwester, († 1727), prawosławny biskup białoruski. Syn Wacława, starosty życzyńskiego i daniczowskiego, i Ludwiki Wojnianki Orańskiej, podsędkówny czernihowskiej. Już w wieku młodocianym przywdział szaty zakonne, przyjmując imię Sylwestra, i piastował godność ihumena klasztoru, założonego ongiś przez przodków w dawnym gnieździe rodzinnym, Starej Czetwertni nad Styrem. On i jego brat Gabriel byli z początkiem w. XVIII najaktywniejszymi przedstawicielami tej gałęzi rodu Cz-ch, która pozostała wierną wierze przodków. Sylwester, w przeciwieństwie do swego stryjecznego brata, metropolity kijowskiego Gedeona, był naturą impulsywną, bojową i odznaczał się niespożytą energią, którą już na stanowisku archimandryty ujawnił w walce ze stronnikami unii. Właścicielem m. Czetwertni był wówczas niejaki Horain, lecz prawo patronatu nad oboma znajdującymi się tam klasztorami, męskim i żeńskim, pozostało w ręku książąt Cz-ich. Mimo to Horain oddał klasztor żeński unitom. Sylwester urządził zbrojny najazd i rozpędził zakonnice unitki. Horain gwałt odparł gwałtem i zagarnął także i klasztor męski. Kilkuletnia walka o te klasztory skończyła się wreszcie zwycięstwem Horaina z powodu wyjazdu Cz-go do Mohilewa, dokąd Sylwester został powołany na katedrę biskupią. Ówczesne położenie cerkwi prawosławnej w Polsce było tego rodzaju, że z czterech przyznanych jej biskupstw trzy, mianowicie lwowsko-halickie, przemyskie i łuckie, były obsadzone biskupami unickimi, tak że biskupstwo mohilewskie (białoruskie) było jedynym przedstawicielstwem tej cerkwi w Rzpltej. Co gorsza, w łonie samej cerkwi panowała niezgoda i rywalizacja o władzę duchowną, która nie pozwalała Cz-mu skoncentrować wszystkich sił jej wyznawców w celu samoobrony. Przy swej konsekracji na biskupa białoruskiego w r. 1707 w Kijowie musiał Sylwester złożyć metropolicie przyrzeczenie, że nie będzie usiłował rozszerzać swej władzy poza granice przyznanej mu diecezji. Metropolicie chodziło tutaj o terytorium dawnej diecezji turowskiej nad Prypecią, w której od początku w. XVIII jurysdykcję biskupią wykonywali archimandryci słuccy w imieniu metropolitów i którą Gedeon Cz. przyłączył wreszcie do metropolii. Lecz Sylwester nie dotrzymał przyrzeczenia. Zatrzymawszy się w powrotnej drodze z Kijowa w Słucku, zastał tam walkę dwóch stronnictw, z których jedno dążyło do przyłączenia diecezji do biskupstwa białoruskiego, gdyż związki z metropolią zostały przez konstytucję sejmową zakazane, były więc wielce utrudnione i niebezpieczne, drugie, z archimandrytą Joasafem Łapickim na czele, obstawało za przynależnością do metropolii. Cz. wmieszał się do tej walki z właściwym sobie temperamentem, zaczął wyświęcać duchownych i rozdawać godności w okręgu słuckim. Przeciw temu zaprotestował archimandryta a następnie i metropolita, odmawiając tym aktom ważności i rzucając klątwę na tych duchownych słuckich, którzy przyjmowali prebendy z rąk biskupa białoruskiego. Cz. wypędził Łapickiego i osadził na archimandrii oddanego sobie mnicha. Metropolita zażądał interwencji posła rosyjskiego w Warszawie, a Łapicki znalazł obrońcę we właścicielu Słucka, ks. Neuburskim. Posypały się wzajemne oskarżenia, protesty, klątwy, wreszcie przyszło do zbrojnych walk i zajazdów. Zacięty spór trwał ok. 20 lat, rujnując cerkiew prawosławną w jedynej dzielnicy Polski, w której jeszcze ocalała. Rząd polski przez długi czas nie uznawał Cz-go za biskupa, gdyż nie posiadał on nominacji królewskiej. Dopiero na interwencję cara Piotra Sylwester otrzymał 28 XI 1720 zatwierdzenie od króla Augusta II. Odtąd słał do Petersburga liczne zażalenia i memoriały w sprawie ucisku religii prawosławnej w Polsce, wywołując interwencje rządu rosyjskiego w Warszawie i w Rzymie. Wśród tych ustawicznych walk zaskoczyła Cz-go śmierć w Mohilewie w r. 1727.
B(artoszewicz) J. w Enc. Pow. Org. 1861 (s. v.); Antonowicz W., Oczerk sostojanija prawosławnoj cerkwi w Jugo-Zapadnoj Rossii (Monografii I, 1885); Archiw Jugo-Zapadnoj Rossii, dział I, t. IV: Akty ob unii, 1871.
Miron Korduba